4.3. นักปรัชญาบ้าหนังขอแย้งครั้งที่สอง

ข้อครหาว่าหนังไร้ปัญญาในการสื่อปรัชญา อาจจะแผ่วลงถ้าเจอข้ออ้างที่สองของเหล่าผู้สนับสนุน ‘หนังในห้องเรียนปรัชญา’ ที่ว่า หนังสามารถทะลวง ก่อกวนปรัชญาได้ ด้วยการนำเสนอข้อท้าทายใหม่ให้กับวงการปรัชญาหนัง

เขาทำยังไง?

ถ้าหากจำได้ คำถามแรกสุดของปรัชญาภาพยนตร์คือ ภาพยนตร์เป็นศิลปะหรือไม่ คำถามนั้นพาเราไปทำความรู้จักกับลักษณะของภาพยนตร์ที่แตกต่างจากศิลปะแขนงอื่นๆ เช่น ใช้การตัดต่อ ถ่ายภาพใกล้ ฯลฯ เพื่อเล่าเรื่องต่างๆ ได้ ในแบบที่ละครเวทีทำไม่ได้

แต่หนังทดลองสมัยหนึ่งที่เรียกว่า ‘Structural Film’ ทำให้คุณลักษณะความเป็นหนังถูกตั้งคำถาม

Structural Film คืออะไร ถ้าเทียบกับแนวศิลปะ จะเทียบได้กับแนว Minimalism คือน้อยๆ ไว้ก่อน

หนังที่สร้างจากความคิด ‘น้อยๆ’ ไว้ก่อน จะไม่เล่าเรื่องเลย และภาพที่เห็นเหมือนจะไม่ได้เป็นตัวแทนของวัตถุของโลกแห่งความจริงใดๆ มันเหลือเพียงแค่แสง เวลา และการเคลื่อนไหวที่เกิดในเวลาเท่านั้น

เช่นหนังเรื่อง Serene Velocity [ลิงค์] ที่ภาพแรกจะดูเหมือนทางเดินในอาคารแห่งหนึ่ง จนเมื่อดูมันตัดวิบวับไปมาสลับระหว่าง shot ซูมใกล้ประตู กับ shot ที่ซูมออกจากประตู เราจะเริ่มรู้ว่า มันไม่ใช่ทางเดินอีกต่อไป หากแต่มันเป็นแค่รูปแบบการเคลื่อนไหวของแสง และรูปทรง ผ่านเวลา 14 นาทีกว่าๆ เท่านั้น และมันยังตีความได้หลายแบบ จนน่าเหลือเชื่อว่า footage เรื่องเดียวจะชวนให้คิดความหมายได้หลายแบบเช่นนี้

ความแปลกของหนังเรื่องนี้ได้รับยกย่องว่ามีความสำคัญทางวัฒนธรรม และต้องเก็บรักษาในฐานข้อมูลภาพยนตร์แห่งชาติ ของหอสมุดคอนเกรส สหรัฐอเมริกา

Serene Velocity สร้างปัญหาให้นักปรัชญาต้องคิดกันอีกรอบว่า ตกลง ‘หนัง’ ต้องมีคุณสมบัติอย่างไรบ้างถึงจะเรียกได้ว่าเป็นหนัง แค่มีภาพเคลื่อนไหววูบวาบ แบบนี้จะนับญาติได้หรือไม่ ขอบเขตอยู่ที่ตรงไหนกันแน่

4.4. ข้อสรุป

ไม่ว่าใครจะเถียงกันยังไง แต่เชื่อว่าหนังคงจะอยู่กับคาบเรียนปรัชญาไปได้อีกนาน ไม่อย่างนั้นประชากรผู้สนใจปรัชญาจะลดฮวบฮาบอย่างน่าใจหาย และไม่ว่าหนังสามารถนำเสนอปรัชญาได้มากหรือน้อย สิ่งที่ห้ามปฎิเสธคือวงการปรัชญาย่อมได้ประโยชน์จากผู้สนใจที่เพิ่มขึ้น และคอลัมน์ Sense of Art นี้ก็มีแผนจะนำเสนอประเด็นปรัชญาจากหนังในเวลาอันใกล้นี้ด้วย โปรดติดตามด้วยใจระทึก